نانوذرات طلا ذراتی با قطر یک تا صد نانومتر هستند و هنگامیکه در آب دیسپرس می شوند با نام کلوئید طلا شناخته می شوند. در قرن چهارم میلادی نانوذرات توسط رومی ها در جام لیکورگوس استفاده شده است که یکی از جالب ترین نمونه های فناوری نانو در جهان باستان را نشان می دهد. جام لیکورگوس ، از مجموعه موزه بریتانیا ، یکی از برجسته ترین دستاوردها در صنعت شیشه سازی باستان است. این قدیمی ترین نمونه شیشه دو رنگ است. این بدان معنی است که جام دارای دو رنگ متفاوت است: جام در نور مستقیم، سبز به نظر می رسد و هنگامی که نور از داخل شیشه می تابد ، بنفش مایل به قرمز است. نانوذرات طلای کلوئیدی قرن هاست که وجود دارد. از لحاظ تاریخی ، استفاده از نانوذرات طلا، به دلیل رنگ های جذاب و قابل مشاهده عمدتا در آثار هنرمندان و صنعتگران یافت شده است.

در سال هزار و نهصد و نود ، دانشمندان با استفاده از میکروسکوپ الکترونی عبوری جام را تجزیه و تحلیل کردند تا پدیده دو رنگی را توضیح دهند. دوگانگی مشاهده شده (دو رنگ) به دلیل وجود نانو ذرات با قطر پنجاه تا صد نانومتر است. تجزیه و تحلیل اشعه ایکس نشان داد که این نانوذرات آلیاژ نقره-طلا هستند ، با نسبت طلا به نقره حدود هفت: سه، بعلاوه حدود ده درصد مس  پراکنده در ماتریس شیشه ای.  رنگ بنفش مایل به قرمز به دلیل جذب نانوذرات طلا است در حالی که رنگ سبز به پراکندگی نور توسط نانوذرات نقره با اندازه بزرگتر از چهل نانومتر نسبت داده می شود. جام لیکورگوس به عنوان یکی از قدیمی ترین نانومواد مصنوعی شناخته شده است.